Tri thức

Tri thức

Nơi sưu tầm những kiến thức được đúc kết qua thời gian, là hành trang trên đường đời, là tài sản của con người.
Bài viết nổi bật

Bẫy thu nhập trung bình

09:19 18/05/2017
Bẫy thu nhập trung bình là một tình trạng trong phát triển kinh tế khi mà một quốc gia đạt đến một mức thu nhập bình quân nhất định (do những lợi thế sẵn có) và giậm chân tại mức thu nhập ấy mà không thể vượt qua ngưỡng đó để trở nên giàu có hơn.

Bẫy thu nhập trung bình là gì?

Bẫy thu nhập trung bình (hay bẫy tăng trưởng) là một tình trạng trong phát triển kinh tế khi mà một quốc gia đạt đến một mức thu nhập bình quân nhất định (do những lợi thế sẵn có) và giậm chân tại mức thu nhập ấy mà không thể vượt qua ngưỡng đó để trở nên giàu có hơn.

Đơn cử như tăng trưởng chỉ dựa vào những lợi thế không căn bản, không hợp thời, như xuất khẩu tài nguyên thiên nhiên, sử dụng công nghệ lạc hậu, lao động giá rẻ... Đến một lúc nào đó, tài nguyên thiên nhiên cạn kiệt, công nghệ lạc hậu nhưng lại không đủ tài chính để đổi mới công nghệ và thiết bị sẽ trở thành một lực cản ghê gớm cho quá trình phát triển tiếp theo.

Sử dụng lợi thế nhiều nhân công giá rẻ làm cho người lao động không có thời gian để đào tạo lại và nâng cao trình độ, đến khi cho dù có công nghệ mới, thì trình độ của nhân công cũng không thể đáp ứng được những đòi hỏi mới của công nghệ hiện đại. Rút cuộc, nền kinh tế rơi vào trạng thái mất cân đối trầm trọng về các yếu tố đầu vào cho sản xuất, do đó không thể phát triển được.

Các nước bị rơi vào bẫy thu nhập trung bình có:

- Tỉ lệ đầu tư thấp, ngành chế tạo phát triển chậm, các ngành công nghiệp ít đa dạng, thị trường lao động kém sôi động, năng suất không cao.

Khi mức lương của người lao động ở các nước đang phát triển tăng lên, các nhà sản xuất thường cho rằng họ không thể cạnh tranh với những nhà sản xuất có giá thành sản phẩm thấp hơn trong thị trường xuất khẩu. Bên cạnh đó, họ cũng nhận thấy rằng bản thân mình không có công nghệ tốt nhất như ở các nước đã phát triển. Đó chính là bẫy thu nhập trung bình.

Một ví dụ là hai nước Nam Phi và Brazil đã phát triển ì ạch trong vài thập kỉ khi mà thu nhập bình quân đầu người của họ rơi vào khoảng "thu nhập trung bình" như cách gọi của Ngân hàng Thế giới (khoảng 1.000 USD đến 12.000 USD tính theo giá trị năm 2010).

Thực trạng bẫy thu nhập trung bình trên thế giới:

Một biểu đồ kèm báo cáo năm 2030 của Ngân hàng Thế giới cho thấy, đa số các quốc gia trong 101 nền kinh tế đạt mức thu nhập trung bình vào năm 1960 vẫn chỉ có thu nhập trung bình vào năm 2008.

Chỉ có 13 quốc gia trên 101 trong thống kê là thoát được bẫy thu nhập trung bình và trở thành quốc gia có thu nhập cao.

Tại châu Á, chỉ có năm nước và vùng lãnh thổ thoát được bẫy, đó là Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Hồng Kông và Singapore. Nhiều nước Mỹ Latinh cũng mắc bẫy thu nhập trung bình.

Để thuận tiện trong việc lý giải, minh hoạ, tôi có thể tạm lấy một ví dụ nhỏ:

Giả định ta có hai doanh nghiệp Spo và Vila, cùng kinh doanh những ngành nghề tương tự, qui mô sản xuất, kinh doanh tương tự nhau.

·      Trường hợp 1: Để kinh doanh, doanh nghiệp Spo có vay một số tiền 500.000.000đ, lãi suất 1%/tháng. Cuối tháng, doanh nghiệp Spo dư ra 35.000.000đ, sau khi trả lãi 5.000.000đ, trả vốn vay 20.000.000đ, họ còn 10.000.000đ để tái đầu tư, phát triển sản xuất. Sau gần 25 tháng, Spo đã hoàn vốn vay, và có đủ nguồn lực để tăng tốc phát triển.

·      Trường hợp 2: Đối với doanh nghiệp Vila, với văn hóa kinh doanh “đặc thù”, ngoài những khoản đầu tư thiết yếu cho sản xuất, kinh doanh, họ còn phát sinh nhiều chi phí khác không thực sự hỗ trợ cho kinh doanh, cùng với bộ máy nhân sự cồng kềnh không cần thiết, chi phí xây dựng cơ sở vật chất cao. Tuy nhiên, do điều kiện vay mượn dễ dàng, cuối cùng doanh nghiệp Vila cũng đã vay được tiền cho nhu cầu kinh doanh, nhưng với nhiều lần vay, mức vay của họ đã lên đến 2.000.000.000đ (cũng với mức lãi suất 1%/tháng) mới hoạt động được doanh nghiệp của mình.

Cuối tháng doanh nghiệp Vila dư ra 35.000.000đ, họ trả lãi vay 20.000.000đ, trả vốn vay 5.000.000đ, còn 10.000.000đ để duy trì sự sống cho bộ máy cồng kềnh của mình. Sau gần 400 tháng (khoảng 33 năm), doanh nghiệp Vila mới hoàn tất việc trả hết vốn vay.

Trong hai trường hợp nêu trên, trường hợp thứ 2 của doanh nghiệp Vila có thể được xem là trường hợp đã “rơi vào bẫy thu nhập trung bình”. Và nếu doanh nghiệp Vila vẫn chưa ý thức được tình trạng của mình, tiếp tục vay thêm tiền để hoang phí, thời gian hoàn vốn có thể nhân đôi so với số thời gian phía trên.

Hậu quả của việc rơi vào “bẫy thu nhập trung bình”

Nếu tôi là nhà đầu tư tài chính khôn ngoan, tôi sẽ đi “săn lùng” doanh nghiệp thích đầu tư, thừa tham vọng, thiếu định hướng, nhưng có tài sản đảm bảo, tôi sẽ cho hắn vay tiền thật thoải mái, nhưng phải “cân đối” chỉ vừa đủ cho dòng họ của “hắn” cày bừa suốt ba đời để nuôi gia đình tôi ăn không ngồi rồi.

Nếu đã lọt “bẫy” rồi mà “hắn” còn không biết khôn, không chịu tiết kiệm, vẫn còn nhu cầu và sẵn sàng vay mượn tiếp tục để hoang phí, tôi cũng sẽ cho vay tiếp, nhưng chắc chắn là phải đính kèm với một số điều kiện liên quan tới “đất đai lãnh thổ” thuộc tài sản thế chấp của hắn – dĩ nhiên là phải giá hời.

Bảo đảm là khi đã “sụp bẫy” rồi thì con “mồi” khó mà thoát khỏi một sớm một chiều.

Tốc độ gia tăng của các loại phí sẽ phi nhanh hơn nhiều so với tốc độ tăng lương, sẽ làm cho người dân nghèo đi trông thấy. Tất cả nguồn thu sẽ được khai thác sử dụng triệt để cho nhu cầu trả nợ.

Việt Nam cận kề bẫy thu nhập trung bình?

"Một quốc gia rơi vào bẫy thu nhập nếu không tạo được giá trị giá tăng từ những lợi thế sẵn có về tài nguyên thiên nhiên, thương mại, FDI, ODA… đều được coi đã rơi vào bẫy", tiến sĩ Kenichi Ohno nói tại Hội thảo Tiếp cận bẫy thu nhập trung bình và gợi ý chính sách công nghiệp cho Việt Nam, do Viện Nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương tổ chức sáng nay tại Hà Nội. Ông Kenichi Ohno là chuyên gia đến từ Viện Nghiên cứu Chính sách Quốc gia Nhật Bản.

Năm 2008, Việt Nam đạt mức thu nhập trung bình đầu người trên 1.000 USD và trở thành nước có thu nhập trung bình thấp theo tiêu chí của Ngân hàng Thế giới (WB). Tuy nhiên, theo chuyên gia đến từ Nhật Bản, sau 6 năm các dấu hiệu "bẫy thu nhập trung bình" tại Việt Nam đang ngày càng rõ ràng hơn như tăng trưởng chậm, năng suất kém, chuyển dịch cơ cấu chỉ mang tính hình thức, trì trệ trong các chỉ số xếp hàng toàn cầu, nhiều vấn đề nảy sinh từ tăng trưởng.

Tránh bẫy thu nhập trung bình - Chúng ta phải làm gì?

Bẫy thu nhập trung bình xảy đến khi một quốc gia phát triển chững lại hay thậm chí là trì trệ sau khi đạt được một mức thu nhập trung bình. Vấn đề này thường nảy sinh với các nền kinh tế đang phát triển khi mức lương tăng lên trong khi tính cạnh tranh về giá cả hàng hóa giảm xuống, khó có thể cạnh tranh với các nền kinh tế đã phát triển về công nghệ tối tân, hay với các nền kinh tế có mức lương thấp hơn trong việc sản xuất hàng hóa giá rẻ.

Để tránh rơi vào bẫy thu nhập trung bình đòi hỏi phải có những chiến lược để đưa vào những phương thức sản xuất mới và tìm kiếm các thị trường mới để duy trì xuất khẩu. Bên cạnh đó việc khuyến khích tiêu dùng trong nước cũng rất quan trọng. Tầng lớp trung lưu đang mở rộng có thể dùng sức mua của mình để mua sản phẩm chất lượng cao và giúp thúc đẩy tăng trưởng.

Khó khăn lớn nhất là việc chuyển từ tăng trưởng dựa trên tài nguyên (phụ thuộc vào nguồn lao động giá rẻ và vốn tư bản) sang sự tăng trưởng dựa vào năng suất cao và sự đổi mới. Để làm điều này cần phải đầu tư vào cơ sở hạ tầng và giáo dục. Ví dụ về Hàn Quốc là một minh chứng. Quốc gia này đã phát triển một hệ thống giáo dục chất lượng cao để khuyến khích sự sáng tạo và hỗ trợ những đột phá trong khoa học và kỹ thuật.

Nguồn: Internet &Wiki